به گزارش ثریا، اما نکته جالب در این مراسم حضور معاون علمی و فناوری رئیس جمهور بود. به نظر می رسید حضور سورنا ستاری در این مراسم بر همکاری هر چه بیشتر محققان و شرکت های دانش بنیان در صنعت خودرو سازی تاکید داشت. محققان و فارغ التحصیلانی که همواره جایگاهی در صنعت خودرو سازی کشور نداشته اند و دو غول خودروسازی همیشه ترجیح داده اند از اندیشه و توان دولتی و کارمندی به جای استفاده از نخبگان این عرصه استفاده کنند تا جایی که این افراد برای خود نمایی مجبور به حضور در شرکت های بزرگ اروپایی و آمریکایی شده اند.

در طول سال های اخیر به خصوص در مراحل که همواره تحریم ها تاثیر مستقیم بر روی خودرو سازی کشور داشت عدم استفاده از دانشگاهیان و نخبگان در این صنعت به خوبی به چشم آمد. در حال حاضر هزاران  خودرو در پارکینگ های  ایران خودرو و سایپا به دلیل کسری قطعه های بسیار ساده خاک می خورند که نتیجه همین عدم اعتماد به جوانان ایرانی است. بگذارید مروری کنیم بر دستاوردهای! بی نظیر مدیران بی شمار این دو غول خودروسازی کشور در طول سال های اخیر.

آپشن هایی که در خودروهای ایران آب می روند!

هنوز هم همه از روزهایی که یک چهارچرخ و یک بدنه توسط ایران خودور به نام پیکان به مردم تحویل داده می‌شد خاطره دارند. روزهایی که وقتی خودرو را پس از ماه‌ها انتظار در صف، تحویل می‌گرفتی تازه اول ماجرا بود. باید خودت فکری به حال وسایل جانبی برایش می‌کردی. مادر خانه معمولاً وظیفه دوخت روکش‌های صندلی را برعهده داشت. عروسک‌های روی داشبورد بر عهده کوچک‌تر ها بود. پشم های روی داشبورد و طاقچه عقب نقشی مهمتر از هر آپشن امروزی را بازی می‌کردند. اگر هم کمی وضعیت مالی بهتری داشتید، بوق بنزی و ضبط و باند و سردنده های گل گلی. انتخاب آپشن کاملاً به خود شما و جیب شما بستگی داشت.

کمی که جلوتر رفتیم با ورود پژو و پراید به ایران احساس کردیم، شیشه بالابر برقی و ترمز دستی وسط هم می‌تواند آپشن خوبی باشد. کولر هم برای از ما بهتران بود. وقتی می‌دید در دمای ۴۰ درجه تابستان کسی شیشه‌های خودرو را بالا کشیده دیگر به عقل او شک نمی‌کردی بلکه می‌فهمیدی خودرو چند میلیونی اش آپشنی دارد به نام کولر.

تولید سمند به عنوان اولین خودروی تولید داخل با سر و صدای زیادی همراه بود. خودرویی که اگرچه عنوان می شد یک خودروی ملی است اما کم کم مشخص شد طراحی آن در انگلیس و اتریش صورت گرفته است. طراحی که حتی برای یک قوطی چهارچرخ نیز به جوانان ایرانی اعتماد نشد.

اما سرعت تکنولوژی در دنیا آنقدر سریع بود که با ورود خودروهای خارجی به کشور در اوایل دهه ۸۰ دیگر توقعمان هم روز به روز بالاتر می‌رفت و مثل قبل هر چیزی را آپشن نمی‌دانستیم. همان روزها بود که با سانروف، سیستم تهویه هوای اتوماتیک، ترمز ABS، ایربگ، آینه‌های برقی، صندلی برقی و آپشن های دیگر هم آشنا شدیم.

در همان روزها بود که به واسطه ورود خودروهای کره‌ای و ژاپنی و بعضاً اروپایی به کشور که آپشن از سر و روی آنها بالا می‌رفت فهمیدیم که چه کلاهی در این سال‌ها سرمان رفته و دل خوش به شیشه بالابر برقی و چراغ سوم ترمز! بوده‌ایم. و دقیقاً از همان روزها بود که ما تبدیل به انسان‌های نمک نشناسی شدیم و دیگر محصولات از رده خارج دهه‌های قبل کره و فرانسه ما را راضی نمی‌کرد. حتی درآن روزها کشف‌های بزرگ‌تری هم انجام دادیم و متوجه شدیم همین خودروهایی که با چندین برابر قیمت کشور مبدا توسط دوستان ایران خودرو و سایپا به مردم ارائه می‌شود در ابتدا اصلاً به این شکل نبوده‌اند و پس از تلاش‌های بسیار مهندسان این دو شرکت بزرگ بسیاری از آپشن های آنها حذف شده و در اختیار مردم قرار گرفته است. مثلاً در تولید خودرو ریو، آپشن هایی مانند، ایربگ، ترمز ABS، آینه‌های برقی، صندلی برقی، گرمکن صندلی‌ها حذف و به فروش می‌رسید.

اما از آنجایی که معمولان مسئولان ما چندین سال از مردم عقب تر هستند در اوایل دهه ۹۰ بود که متوجه شدند بسیاری از آپشن هایی که در خودروهای روز دنیا وجود دارد تنها جنبه تجملاتی ندارد و برخی از آنها حتی با جان راننده و سرنشینان خودرو در ارتباط مستقیم است. به همین خاطر قانون‌هایی (که خود تصویب و نحوه اجرای آن توسط خودرو سازان یک گزارش چندین صفحه‌ای است) را در تولید خودرو تصویب و وجود برخی قطعات مانند ترمز ABSو ایربگ را الزامی کردند.

ورود چینی‌های آپشن باز

پس از ورود خودروهای خارجی به کشور دیگر انتظارات بالا رفته بود و هر کسی از محصولات ایران خودرو و سایپا راضی نمی‌شد. خودروهای خارجی هم قیمت بالایی داشتند و اکثریت جامعه با سطح درآمد متوسط امکان خرید یک خودروی خارجی را نداشتند. اینجا بود که پای چینی‌ها برای پرکردن این خلأ به کشور باز شد. چینی‌ها که در هر چیزی سرعت رشدشان چندین برابر دنیاست و هیچ دغدغه‌ای هم بابت کپی کاری ندارند به خوبی متوجه شدند که بازار ایران تشنه آپشن است. شاید خیلی از خودروهایی که در ابتدای ورود به کشور توسط کمپانی‌های چینی تولید می‌شد کیفیت تولیدشان خیلی بالاتر از خودروهای تولید داخل نبود، اما وجود همان آپشن های چشمگیر باعث شد کم کم این خودرو با اقبال عمومی مواجه شده و طرفداران خاص خود را پیدا کند.

حضور چینی‌ها و آپشن های پرشمارشان از یک طرف و خودروهای وارداتی باعث شد حتی عده‌ای به شغل نصب آپشن های مختلف بر روی خودروهای داخلی روی بیاورند. نصب آینه‌های برقی تاشو، مانیتورهای مختلف، رینگ‌های اسپورت، صندلی‌های چرمی، شیشه‌های دودی، کروز کنترل و ده‌ها آپشن دیگر از جمله خدماتی بود که به خودروهای تولید داخل برای جا نمادن از قافله آپشن بازی ارائه می‌شد.

داستانی که به یکباره تغییر کرد

البته تولید کنندگان داخلی هم کم کم متوجه رقبای سرسخت چینی خود شدند و هر چند با سرعتی اندک اما گاهاً با نصب آپشن هایی مانند دکمه‌های کنترل صدا برروی فرمان پژو پارس، نصب مانیتور بر روی ۲۰۷، ترمزهای دیسکی برروی دنا و حتی دو ایربگ برروی پراید! سعی کردند تا این ضعف را تا حدی جبران کنند.

اما در طول ماه‌های اخیر به یکباره همه چیز برعکس شد. تحریم‌های جدید علیه ایران و افزایش سرسام آور قیمت‌ها بهانه‌ای به دست خودروسازان داد تا برخلاف دنیا روال معکوس در تولیدات داشته و بسیاری از آپشن هایی که دیگر امروز حتی به آنها آپشن های ساده هم نمی‌توان گفت را حذف کنند.

داستان زه در و ضبط پراید

پس از آنکه به یکباره چند سال پیش مهندسان شرکت سایپا به این نتیجه رسیدند که لچکی پشت شیشه عقب پراید سال‌ها بی خود تولید شده و آن را حذف کردند، طی ماه‌های اخیر هم حذف زه و ضبط پراید داستان‌های مختلفی را در جامعه و فضای مجازی به وجود آورد. حذف این تو آپشن! خاص پراید به بهانه کاهش هزینه‌ها انجام شد اما جالب آنکه قیمت این خودرو در بازار تا مرز ۵۰ میلیون تومان هم رسید.​

البته شاهکار دیگر سایپا در حذف آپشن های خانواده ساینا بود. سایپا در ابتدا، رکاب اسپرت در طرفین خودرو که ظاهر جذاب‌تری به نمای جانبی ساینا می‌بخشید را حذف کرد. پس از آن کاور مشکی ستون، نوار مشکی صندوق و رینگ آلیاژی را از روی ساینا برداشت.

سپس برای صرفه‌جویی در رنگ و شاید هم هزینه نوار روی صندوق (در بالای پلاک) که قبلاً همرنگ بدنه بود را به رنگ مشکی درآورد. تیبا هم با حذف ریموت کلیدش یکی دیگر از آپشن های خود را از دست داد.

البته در رقابت حذف آپشن در خودروهای تولید داخل ایران خودرو نیز تلاش چشمگیری داشت. ایران خودرو چند سال پیش با حذف برخی امکانات دو محصول ۴۰۵ و سمند و فروش آنها به تاکسیرانی خودروهای "کار" تولید کرده بود. این خلاقیت خاص ایران خودرو که با حذف امکاناتی مانند شیشه بالابر برقی، سیستم سخنگوی هوشمند، آینه‌های برقی صورت گرفته بود با انتقاد بسیاری از کارشناسان روبرو شد و آنها تاکید داشتند در حالی که در تمام دنیا بهترین امکانات را برای تاکسی استفاده می‌کنند این حرکت خودرو سازان ظلمی آشکار در حق راننده و مسافران است.

حالا هم پس از سال‌ها ایران خودرو به هر دلیلی برخی امکاناتی که امروز در صنعت خودروسازی بسیاری از کشورها دیگر آپشن های پایه حساب می‌شوند را از محصولات خود حذف کرده است. این شرکت تلاش خود را در این زمینه از محصولات خاص خود مانند پژو پارس، سمند ال ایکس و دانگ فنگ اچ سی کراس که تا پیش از این با رینگ آلمینیومی ارائه می‌شدند آغاز کرد. این شرکت اعلام کرد که این محصولات دیگر از این پس با رینگ فولادی و قالپاق به مشتریان ارائه خواهند شد.

همچنین ترمز دیسکی نیز از پژو ۲۰۶ تیپ ۵ حذف شد. ایران خودرو قرار است از سال آینده مانند تیپ‌های پایین‌تر ۲۰۶، ترمزهای دیسکی عقب تیپ ۵ را نیز حذف کرده و با ترمزهای کاسه‌ای این محصول را به مشتریان ارائه کند.

در کنار اینها حذف کروزکنترل و دو ایربگ از چهارایربگ وعده داده شده برای دنا و عدم عرضه خودروهای اتوماتیک به دلیل نبود قطعه نیز از دیگر موضوعاتی است که در ماه‌های اخیر در خصوص آنها بحث شده است.

مردم چه می‌گویند؟

اما نظرات مردم نیز در خصوص محصولات تولیدی دو شرکت بزرگ خودروساز داخلی و نبود آپشن های جذاب در آنها جالب است.

علیرضا که به تازگی خودرو پژو پارس از ایران خودرو تحویل گرفته است می‌گوید: وقتی که خودرو را ثبت نام کردم در قرار داد عنوان نشده بود که به جای رینگ آلمینیومی قرار است رینگ فولادی با قالپاق تحویل بدهند. زمان تحویل به این موضوع اعتراض کردم که اعلام کردند اگر می‌خواهید می‌توانید ماشین را نبرید، خدا رو شکر کنید که همین را هم تحویلتان داده‌اند! کاملاً مشخص است که از عدم وجود خودرو در بازار سو استفاده می‌کنند و هر چه می‌خواهند تحویل مردم می‌دهند.

آقای احمدی هم می‌گوید: بسیاری از امکانات عادی ماشین هم کار نمی‌کند، آپشن گذاشتن پیشکش. الان یک سال است که گیربکس سمندی که خریده‌ام صدا می‌دهد و هر بار که به نمایندگی می‌روم چند روزی ماشینم می‌خوابد اما در نهایت وضعیت همان است.

سعید هم به نکته جالبی اشاره می‌کند: در همه دنیا شما حق انتخاب آپشن دارید. ماشین درکلاس های مختلف تولید می‌شود در کلاس اقتصادی و فول. شما می‌تواند علاوه بر رنگ خودرو، رنگ داخل و امکانات کابین را هم انتخاب کنید اما اینجا می‌گویند همینه که هست. حتی بارها پیش آمده دوستان ماشین مثلاً رنگ آبی سفارش داده‌اند و موقع تحویل گفته‌اند الان فقط سفید داریم و اگر نمی‌خواهید باید چند ماه صبر کنید.

وی اضافه می‌کند: بسیاری از آپشن های خودروهای مونتاژ را حذف می‌کنند. مثلاً وقتی شما دانگ فنگ اچ سی کراس را می خرید آپشن کروز کنترل را حذف کرده‌اند اما این آپشن در بازار با قیمت حدود یک میلیون تومان وجود دارد. اما شرکت تولید کننده تاکید می‌کند اگر شما قطعه‌ای خارج از استانداردهای شرکت را به خودرواضافه کنید خودرو ازگارانتی خارج می‌شود و دیگر به آن خودرو خدمات ارائه نمی‌دهند. حتی معاینه فنی و پلیس هم به بسیاری از آپشن های موجود در بازار گیر می‌دهند. حالا یک جوان در این میان باید چکار کند؟ چرا باید یک جوانی که به ماشین علاقه دارد و در تمام دنیا همه شرکت‌ها محصولات خاص این قشر را تولید می‌کند از ساده‌ترین امکانات محروم باشد.

محمدی نیز که در یکی از خیابان‌های معروف تهران فروشگاه نصب آپشن دارد می‌گوید: باور کنید بسیاری از لوازمی که در کشور ما به آنها آپشن می‌گویند در خیلی از کشورهای دنیا لوازم عادی خودرو است. مثلاً ما اینجا با هزینه ۱۰۰ هزار تومانی شیشه‌های خودرو را دودی می‌کنیم در حالی که در تمام کشورهای دنیا با هزینه‌ای بسیار اندک این کار را در کارخانه برای خودرو انجام می‌دهند. یا مثلاً ما کف پایی های سه بعدی برای خودروهای مختلف می‌فروشیم که در حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تومان هزینه دارد در حالی که اگر کارخانه همین کار را انجام دهد شاید بیشتر از ۲۰ _۳۰ هزار تومان برایش هزینه نداشته باشد و باعث رضایت بیشتر مشتری شود.

وی می‌گوید: خوب مردم حق دارند که دست از سر خودروهای قیمتشان بر نمی‌دارند. مثلاً یک فردی که پژو مدل ۸۰ دارد با چه انگیزه‌ای باید آن را بفروشد و یک مدل ۹۸ آن را بخرد. کیفیت آن تغییر کرده؟ شکل آن بهتر شده؟ یا امنیتش تفاوتی کرده است؟

وی ادامه می‌دهد: الان شما شاهد هستید بسیاری از جوان‌های کشور خودمان آپشن هایی برای خودروهایشان طراحی می‌کنند که شاید از کیفیت آپشن خودروهای خارجی هم با کیفیت تر و کاربردی تر باشد اما متأسفانه شرکت‌های بزرگ تولید کننده ما به این جوان‌ها اعتماد نمی کننند و اصلاً معلوم نیست طراح‌های آنها چه کسانی هستند. مثلاً الان در بازار شما چراغ‌های بسیار زییایی برای خودروها می‌بینید یا روکش صندلی‌های بسیار باکیفیت و زیبایی می‌بینید که توسط همین جوان‌های ایران طراحی می‌شوند اما کارخانه از زشت‌ترین و بی کیفیت ترین نوع آن استفاده می‌کند که این خود کاملاً نشان می‌دهد که اصلاً به جوانان اعتماد نمی‌شود.

این اتفاق ها در صنعت خودروسازی ما در حالی رخ می دهد که امروز مدعی هستیم که می خواهیم خط تولید پژو 301 را ایرانیزه کنیم. حال این سوال بوجود می آید اگر این توان برای تولید 80 درصد خودرویی مانند پژو 301 در کشور وجود دارد چرا تا به امروز این اتفاق رخ نداده است. واسطه ها چه سودی از واردات قطعه های بسیار ساده خودروهای کشور می بردند که پس از تحریم ها هزاران دستگاه خودرو به خاطر ایربگ و شیشه بالابر باید در پارکینگ ها خاک بخورد؟ آیا از این پس اعتماد لازم به جوانان و فارغ و التحصیلان این کشور خواهد شد؟ آیا حضور معاون علمی و فناوری رئیس جمهور در خط تولید یک خودرو را باید به این موضوع ربط دهیم که قرار است اتقاقی علمی و پیوند واقعی دانشگاه و صنعت صورت گیرد یا مانند بسیاری  از اتفاق های دیگر این حضور نیز نمادین و تشریفاتی بوده است؟